Ежелгі және орта ғасырдағы Сырдария мен Қаратау: мәдениеттің шығу тегі мен трансформациялануы
09 Сәу 2026
Жоба атауы: «Ежелгі және орта ғасырдағы Сырдария мен Қаратау: мәдениеттің шығу тегі мен трансформациялануы»
- 1. Жобаның өзектілігі
-
Сырдария өзені аңғары мен Қаратау жоталары — отырықшы егіншілік пен көшпелі мал шаруашылығының тоғысқан аймағы. Қазақстан аумағына ежелгі адамдар алғаш рет қоныстанған өңір. Осы аймақтың ежелгі және орта ғасырлардағы урбанизациясы, мәдени байланыстары мен трансформациясы аз зерттелген. Орта Азия мен Қазақстанның ежелгі мәдениеттерінің өзара байланысы мен сабақтастығы нақты айқындалмаған.
- 2. Жобаның мақсаты
-
Тас дәуірінен орта ғасырларға дейінгі Сырдария өзені аңғары мен Қаратаудағы әлеуметтік және этно-мәдени процестерді қайта жаңғырту, Орталық Азия аумағындағы этникалық және экономикалық процестердегі отырықшы-егіншілік пен көшпелі мәдениеттердің рөлін анықтау. Аймақта өмір сүрген ежелгі отырықшы егіншілер мен көшпелі бақташы тайпалардың Орталық Азияның палеоэкономикасына қосқан үлесін көрсету.
- 3. Күтілетін нәтижелер
-
• Web of Science (SSCI / AHCI) немесе Scopus (25+ процентиль) базаларында кемінде 8 рецензияланатын мақала
• ҚР ҒЖБССҚК ұсынған журналдарда кемінде 10 мақала
• Кемінде 3 зияткерлік меншік объектісі (патент / авторлық куәлік)
• 2 дөңгелек үстел, 3 семинар, БАҚ-қа сұхбаттар
• «Қазақстан археологиясы. Деректер мен зерттеулер» сериясымен 4 монография (Жанкент, Бөріжар қорымы, Түркістан облысының ортағасырлық қаласы, Үлкен Қаратау петроглифтері бойынша) - 4. Қол жеткізілген нәтижелер
-
2024 жыл (1-жыл):
• Сырдария мен Қаратау аймағының тас ғасырынан орта ғасырларға дейінгі барлық дәуірлер бойынша археологиялық деректер жиналып, жүйеленді
• Палеоантропологиялық және археозоологиялық материалдар сараптаудан өтті
• Тас мүсіндер, петроглифтер коллекциялары есепке алынды
• Нумизматикалық зерттеулер жүргізілді2025 жыл (2-жыл):
• Отандық басылымдарда 15 мақала (оның ішінде Scopus базасында 6, ҒЖБССҚК тізімінде 1, конференция жинақтарында 4)
• Шетелдік Scopus басылымдарда 3 мақала (Citescore 0,7: 77%)
• 2 монография жарық көрді (Жанкент қалашығы, Түркістан оазисінің қалалары)
• 2 каталог шығарылды
• 1 авторлық куәлік алынды (№63066, 16.10.2025, Ақымбек Е.Ш.)
• 2 дөңгелек үстел өтті (Қызылорда, 23.08.2025; Алматы, 04.11.2025)
• 1 халықаралық далалық семинар өтті (18-31 тамыз 2025) - 5. Зерттеу тобы мүшелері
-
№ Аты-жөні / Ғылыми дәрежесі Жұмыс орны / Лауазымы Scopus Author ID ORCID Researcher ID / Web of Science 1 Ақымбек Ералы Шардарбекұлы, PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ, Орта ғасыр археологиясы бөлімінің меңгерушісі 56258902800 0000-0002-0603-4514 AAS-6334-2020 2 Мусаева Райхан Сериковна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ 57211791856 0000-0001-6615-9223 — 3 Утубаев Жанболат Раймкулович, т.ғ.к., PhD, қауым.проф. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ, Ерте темір дәуірі археологиясы бөлімінің меңгерушісі — 0000-0002-6484-2923 AAAS-5578-2020 4 Тәжекеев Әзілхан Әуезханұлы, т.ғ.к., PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57192674551 0000-0001-8145-1396 — 5 Железняков Борис Анатолевич, PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57219746618 0000-0001-5269-6407 — 6 Қожа Мұхтар Бахадырұлы, т.ғ.д., қауым.проф. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, БҒҚ 56258049100 0000-0003-0131-1591 — 7 Туякбаев Марат Кымызович, т.ғ.к. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ҒҚ — — — 8 Бахтыбаев Мэлс Маратұлы, PhD Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ЖҒҚ 56258332300 0000-0002-9027-0295 — 9 Мургабаев Сагынбай Серікбайұлы, PhD Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, АҒҚ 56658749100 — — 10 Гурсой Музаффер, PhD, қауым.проф. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ЖҒҚ 57221107944 0000-0003-1042-5697 GZL-9997-2022 11 Сиздиков Бағдаулет Сапарбайұлы, PhD, қауым.проф. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ЖҒҚ 57210560635 0000-0001-8115-5810 — 12 Горячев Александр Анатольевич ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57202091470 0000-0001-6952-5567 KBB-3841-2024 13 Қиясбек Ғалымжан Қияс бекұлы, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», АҒҚ 57223861607 0000-0003-1531-4742 — 14 Жамбулатов Кайрат Абаевич, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», АҒҚ 57193850774 0000-0002-8877-091X АЭК-6868-2022 15 Суюндикова Мақпал Кожахметовна, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», АҒҚ 58725829300 0000-0002-8184-7830 — 16 Шаяхметов Анатолий Хайрутдинович, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ 58090103900 0000-0002-4947-0367 — 17 Ержигитова Айсулу Аскаровна Оңтүстік Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі, этнограф — — — 18 Жанұзақ Рамазан Жақсыбайұлы, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ, Физикалық антропология зертханасының меңгерушісі 58089966700 0000-0002-0787-2034 ADP-6200-2022 19 Шагирбаев Мамбет Сапарбекович, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ, Зооархеология зертханасының меңгерушісі 58090349000 0000-0001-8176-9329 АБЛ-9235-2022 20 Дубягина Екатерина Викторовна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ 57210854337 0000-0001-7052-078X M-3685-2014 21 Камалдинов Ильяр Рамильевич, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ — 0000-0002-5089-1281 — 22 Казмадиярова Инкар Турсунгалиевна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ — 0000-0002-0319-0108 KBC-6157-2024 23 Арынов Куаныш Суюндикович, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ 57194773112 0000-0003-1248-7525 — 24 Буранбаев Руслан Нурланович, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-7065-0928 — 25 Абир Расул Қуатұлы, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0001-8087-9702 — 26 Әшім Бағлан Әбдірахманұлы ҚР ҒЖБМ ҒК «Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты», ҒҚ — 0000-0001-9334-3229 — 27 Қуандык Самрат Русланұлы ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-1336-4976 — 28 Аминова Римма Николаевна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — — — 29 Аққалиева Айбөбек Шынбекқызы, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-7274-7619 — 30 Султанжанов Жетесби Канапияевич, магистр «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті» КАҚ 58104092400 0000-0002-2716-2283 ABS-6345-2022 31 Ерсариев Алтынбек Манақұлы, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-5261-5934 — 32 Тұрмахан Нұрдаулет Жарқынұлы, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0009-0009-1779-340X — 33 Манапова Алия Мерекеевна, т.ғ.к. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 58103961000 0000-0003-1091-0211 — 34 Шаяхметова Яна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты» — — — 35 Исмаилова Айсулу Абжаппаровна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», дизайнер 56145830200 0000-0002-8958-1846 — 36 Казизова Айша Сибатовна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», картограф 57210891128 0000-0002-5181-5416 КИД-3046-2024 37 Железнякова Вера ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», реставратор 57211909341 0000-0002-9335-7812 — 38 Вишнякова-Бизяева Елизавета ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — 0009-0008-1124-7400 — 39 Пирогова Юлия Александровна, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», суретші — — — 40 Доспенбетов Умиргали Ертаевич, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», суретші — — — 41 Егорова Татьяна Александровна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», филолог маман — — — 42 Воловенко Вадим Дмитриевич ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — — — 43 Сембаева Әсел Сулейманқызы, магістрант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», археолог маман — 0009-0007-1512-649X — 44 Таңғытова Дания Қайратқызы, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — 0009-0001-9675-2201 КБД-0350-2024 45 Нұрғали Несіпбай Бекболатұлы, магістрант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — 0009-0007-9093-5342 — 46 Бейбіт Айнара Бейімбетқызы ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — — — 47 Әлібай Бауыржан Елтайұлы, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», археолог маман — 0000-0002-7302-7672 — 48 Мәлік Дарын Берікұлы ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — — — 49 Байтанаев Бауыржан Абишевич, т.ғ.д., академик ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», БҒҚ 57205562975 0000-0002-2013-0473 — 50 Мамиров Талгат Базарбаевич, т.ғ.к. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57210891128 0000-0003-2975-0115 AAB-6802-2020 51 Ержанова Альбина Ергешбаевна, PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ, бөлім меңгерушісі 58190444400 0000-0002-2241-228X — 52 Ибраемова Мира Сембаевна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», аудармашы — — — 53 Курманкулов Жолдасбек Курманкулович, т.ғ.к. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», БҒҚ — 000-0003-0605-2429 —
- 6. Жарияланымдар тізімі
-
№ Авторлар Мақала атауы Журнал / Баспа Жыл DOI / Сілтеме I. SCOPUS БАЗАСЫ — ОТАНДЫҚ БАСЫЛЫМДАР (Citescore 0.6: 55%) | Саны: 6 1 Байтанаев Б.А., Горячев А.А., Ергешбаев А.А., Егорова Т.А., Байтанаева А.Б., Шаяхметов А.Х. Археологические исследования памятников эпохи палеометалла хребта Каратау 2020–2022 гг. Қазақстан археологиясы. 2025. №1(27). С.185–213 2025 10.52967/akz2025.1.27.185.213 2 Тажекеев А.А., Курманиязов Ы.С., Чеха А.М., Рахимжанова С.Ж., Султанжанов Ж.К. Полевой дневник А.В. Виноградова как источник изучения памятников каменного века Северо-Восточного Приаралья (Казахстан) Қазақстан археологиясы. 2025. №1(27). С.67–87 2025 10.52967/akz2025.1.27.67.87 3 Тажекеев А.А., Жанузак Р.Ж., Султанжанов Ж.К., Алибай Б.Е., Онгарулы А. Возвращение к Жетыасару: новые палеоантропологические материалы Қазақстан археологиясы. 2025. №3(29). С.277–301 2025 10.52967/akz2025.3.29.277.301 4 Аққалиева А.Ш., Суюндикова М.К., Касенова А.Д., Утубаев Ж.Р. Шығыс Арал сақтарының текстиль өнері Қазақстан Археологиясы. 2025. №2(28). С.26–38 2025 10.52967/akz2025.2.28.26.38 5 Амиров Е.Ш., Буранбаев Р.Н., Камалдинов И.Р., Жанузак Р.Ж., Ахметов И.Д. Сохранение объектов историко-культурного наследия в зоне строительных проектов: опыт работ на погребальных памятниках Келесской степи Қазақстан Археологиясы. 2025. №2(28). С.250–271 2025 10.52967/akz2025.2.28.250.271 6 Акылбек С.Ш., Буранбаев Р.Н. Крепостные стены шахристана Отрара (XIII–XVIII вв.): по материалам раскопок 2020 г. Қазақстан Археологиясы. 2025. №3(29). С.135–153 2025 DOI: 10.52967/akz2025.3.29.135.153 II. SCOPUS БАЗАСЫ — ШЕТЕЛДІК БАСЫЛЫМДАР (Citescore 0.7: 77%) | Саны: 3 7 Болелов С., Утубаев Ж. Низовья Сырдарьи в системе трансконтинентальных торговых путей и культурных связей (вторая половина I тыс. до н.э.) Матер. по истории и арх. Причерноморья. 2025. №20. С.85–102 2025 DOI: 10.53737/2713-2021.2025.82.21.006 8 Акымбек Е.Ш., Шагирбаев М.С., Нургали Н.Б. Усадьба в структуре средневекового городища Каракемер: организация пространства и его использования Матер. по истории и арх. Причерноморья. 2025. №21. С.34–48 2025 DOI: 10.53737/2713-2021.2025.19.76.003 9 Smailov Zh., Kazmadiyarova In. Coins of the Turkic Khaganates from Taraz Settlement (Southern Kazakhstan) Матер. по истории и арх. Причерноморья. 2025. №21. С.77–87 2025 DOI: 10.53737/2713-2021.2025.72.81.005 III. ҚР ҒЖБССҚК ТІЗІМІНДЕГІ МАҚАЛАЛАР | Саны: 1 10 Утубаев Ж., Суюндикова М., Калиева Ж. Бұланды-2 ғибадатханасының керамикалық кешені: морфология және техника-технологиялық талдау Turkic Studies Journal. 2025. №1. С.71–90 2025 10.32523/2664-5157-2025-1-71-90 IV. КОНФЕРЕНЦИЯ ЖИНАҚТАРЫНДАҒЫ МАҚАЛАЛАР | Саны: 4 11 Байтанаев Б.А., Горячев А.А., Егорова Т.А., Байтанаева А.Б. К вопросу об истории изучения памятников эпохи палеометалла Сырдарья-Каратауского региона Марғұлан оқулары-2025. Алматы. 26–28 наурыз. С.26–38 2025 10.52967/3007-6528.2025.26.38 12 Горячев А.А., Егорова Т.А. Петроглифы комплекса Ордакул в горах Дауылбай Марғұлан оқулары-2025. Алматы. 26–28 наурыз. С.206–233 2025 10.52967/3007-6528.2025.206.233 13 Казмадиярова И.Т. История изучения монет Тараза (до XIII века) Ахинжановские чтения-2025. Түркістан. 9–11 сәуір. С.127–130 2025 — 14 Ақымбек Е.Ш., Нұрғали Н.Б. Ортағасырлық Әулиебастау қонысы XVII Оразбаев оқулары. Алматы. 23–30 бб. 2025 — V. МОНОГРАФИЯЛАР ЖӘНЕ КАТАЛОГТАР | Саны: 4 15 Аржанцева И.А., Харке Г., Тажекеев А.А. Междисциплинарные исследования городища Джанкент (2011–2024 гг.) — Монография. 360 б. Матер. и исслед. по арх. Казахстана. Т.XXXII. Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — 16 Туякбаев М.К. Города и поселения Туркестанского оазиса (VI в. до н.э. — XIX в. н.э.) — Монография Матер. и исслед. по арх. Казахстана. Т.XXXIII. Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — 17 Жалпы ред.: Онгарулы А. «Тарихи Тараз. Художественное серебро эпохи Караханидов» — Каталог. Том IV Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — 18 Жалпы ред.: Онгарулы А. «Из собрания Туркестанского областного историко-краеведческого музея» — Каталог. Том VI Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — VI. АВТОРЛЫҚ КУӘЛІК | Саны: 1 19 Ақымбек Ералы Шардарбекұлы Авторлық куәлік №63066. Ғылыми туынды: «Теріс-Аса алқаптарындағы қоныстық ескерткіштерді зерттеу» ҚР Ұлттық зияткерлік меншік институты 16.10.2025 — БАРЛЫҒЫ: Scopus (отандық) — 6 | Scopus (шетелдік) — 3 | ҒЖБССҚК — 1 | Конференция — 4 | Монография/Каталог — 4 | Авторлық куәлік — 1 || БАРЛЫҒЫ: 19 жарияланым
- 7. Патенттер / Зияткерлік меншік объектілері
-
Авторлық куәлік №63066 (16 қазан 2025 ж.)
Автор: Ақымбек Ералы Шардарбекұлы
Объект: Ғылыми туынды
Атауы: «Теріс-Аса алқаптарындағы қоныстық ескерткіштерді зерттеу»
Жасалған күні: 15.10.2025 - 8. Потенциалды пайдаланушыларға ақпарат
-
- Зерттеу нәтижелері мынадай тараптарға пайдалы;
- Жоғары оқу орындарының тарих және археология мамандықтары студенттері мен оқытушылары (оқу құралдары жазуға қолданылады);
- Қазақстанның ұлттық тарихы мен мәдени мұрасын зерттейтін ғалымдар мен зерттеушілер;
- Мәдени мұраны қорғау және насихаттаумен айналысатын мемлекеттік мекемелер;
- Туризм секторы: Сырдария мен Қаратау өңірінің тарихи орындарын танымал ету;
- Халықаралық ғылыми қауымдастық: Орталық Азия тарихын зерттеушілер;
-
.
-