Сырдарья и Каратау в древности и средневековье: происхождение культуры и её трансформация
09 Апр 2026
Название проекта: «Сырдарья и Каратау в древности и средневековье: происхождение культуры и её трансформация»
- 1.Актуальность проекта
-
Долина Сырдарьи и хребты Каратау — регион пересечения оседлого земледелия и кочевого скотоводства. Область, где люди впервые расселились на территории Казахстана. Урбанизация этого региона в древний и средневековый периоды, культурные связи и трансформации остаются малоизученными. Взаимосвязь и преемственность древних культур Средней Азии и Казахстана до сих пор не определены в полной мере.
- 2. Цель проекта
-
Восстановление картины социальных и этнокультурных изменений в долине Сырдарьи и горах Каратау, осмысление места оседлых земледельцев и кочевников в этнической и хозяйственной истории Центральной Азии, а также раскрытие роли древних племён региона, как пастушеских, так и земледельческих в формировании палеоэкономического облика всего центральноазиатского пространства от эпохи камня до средневековья.
- 3. Ожидаемые результаты
-
- Не менее 8 рецензируемых статей в базах Web of Science (SSCI / AHCI) или Scopus (25+ процентиль)
- Не менее 10 статей в журналах, рекомендованных ККСОН РК
- Не менее 3 объектов интеллектуальной собственности (патент / авторское свидетельство)
- 2 круглых стола, 3 семинара, интервью в СМИ
- 4 монографии в серии «Материалы и исследования по археологии Казахстана» (по Жанкенту, могильнику Бурижар, средневековому городу Туркестанской области, петроглифам Большого Каратау)
- 4. Достигнутые результаты
-
2024 год (1-й год):
Собраны и систематизированы археологические данные по региону Сырдарьи и Каратау охватывающие все периоды — от каменного века до средневековья Проведён анализ палеоантропологических и археозоологических материалов Осуществлён учёт коллекций каменных изваяний и петроглифов
2025 год (2-й год):
Опубликовано 15 статей в отечественных изданиях (из них: 6 — в базе Scopus, 1 — в перечне ККСОН, 4 — в сборниках конференций) Опубликовано 3 статьи в зарубежных изданиях Scopus (CiteScore 0,7: 77%) Изданы 2 монографии (по городищу Жанкент и городам Туркестанского оазиса) Выпущены 2 каталога Получено 1 авторское свидетельство (№63066, 16.10.2025, Акымбек Е.Ш.) Проведены 2 круглых стола (Кызылорда, 23.08.2025; Алматы, 04.11.2025) Проведён 1 международный полевой семинар (18–31 августа 2025 г.)- Выполнены нумизматические исследования
- 5. Члены исследовательской группы
-
№ Ф.И.О. / Учёная степень Место работы / Должность
Scopus Author ID ORCID Researcher ID / Web of Science 1 Ақымбек Ералы Шардарбекұлы, PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ, Орта ғасыр археологиясы бөлімінің меңгерушісі 56258902800 0000-0002-0603-4514 AAS-6334-2020 2 Мусаева Райхан Сериковна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ 57211791856 0000-0001-6615-9223 — 3 Утубаев Жанболат Раймкулович, т.ғ.к., PhD, қауым.проф. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ, Ерте темір дәуірі археологиясы бөлімінің меңгерушісі — 0000-0002-6484-2923 AAAS-5578-2020 4 Тәжекеев Әзілхан Әуезханұлы, т.ғ.к., PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57192674551 0000-0001-8145-1396 — 5 Железняков Борис Анатолевич, PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57219746618 0000-0001-5269-6407 — 6 Қожа Мұхтар Бахадырұлы, т.ғ.д., қауым.проф. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, БҒҚ 56258049100 0000-0003-0131-1591 — 7 Туякбаев Марат Кымызович, т.ғ.к. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ҒҚ — — — 8 Бахтыбаев Мэлс Маратұлы, PhD Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ЖҒҚ 56258332300 0000-0002-9027-0295 — 9 Мургабаев Сагынбай Серікбайұлы, PhD Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, АҒҚ 56658749100 — — 10 Гурсой Музаффер, PhD, қауым.проф. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ЖҒҚ 57221107944 0000-0003-1042-5697 GZL-9997-2022 11 Сиздиков Бағдаулет Сапарбайұлы, PhD, қауым.проф. Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Археология ғылыми-зерттеу институты, ЖҒҚ 57210560635 0000-0001-8115-5810 — 12 Горячев Александр Анатольевич ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57202091470 0000-0001-6952-5567 KBB-3841-2024 13 Қиясбек Ғалымжан Қияс бекұлы, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», АҒҚ 57223861607 0000-0003-1531-4742 — 14 Жамбулатов Кайрат Абаевич, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», АҒҚ 57193850774 0000-0002-8877-091X АЭК-6868-2022 15 Суюндикова Мақпал Кожахметовна, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», АҒҚ 58725829300 0000-0002-8184-7830 — 16 Шаяхметов Анатолий Хайрутдинович, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ 58090103900 0000-0002-4947-0367 — 17 Ержигитова Айсулу Аскаровна Оңтүстік Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі, этнограф — — — 18 Жанұзақ Рамазан Жақсыбайұлы, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ, Физикалық антропология зертханасының меңгерушісі 58089966700 0000-0002-0787-2034 ADP-6200-2022 19 Шагирбаев Мамбет Сапарбекович, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ, Зооархеология зертханасының меңгерушісі 58090349000 0000-0001-8176-9329 АБЛ-9235-2022 20 Дубягина Екатерина Викторовна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ 57210854337 0000-0001-7052-078X M-3685-2014 21 Камалдинов Ильяр Рамильевич, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ — 0000-0002-5089-1281 — 22 Казмадиярова Инкар Турсунгалиевна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ҒҚ — 0000-0002-0319-0108 KBC-6157-2024 23 Арынов Куаныш Суюндикович, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ 57194773112 0000-0003-1248-7525 — 24 Буранбаев Руслан Нурланович, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-7065-0928 — 25 Абир Расул Қуатұлы, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0001-8087-9702 — 26 Әшім Бағлан Әбдірахманұлы ҚР ҒЖБМ ҒК «Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты», ҒҚ — 0000-0001-9334-3229 — 27 Қуандык Самрат Русланұлы ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-1336-4976 — 28 Аминова Римма Николаевна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — — — 29 Аққалиева Айбөбек Шынбекқызы, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-7274-7619 — 30 Султанжанов Жетесби Канапияевич, магистр «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті» КАҚ 58104092400 0000-0002-2716-2283 ABS-6345-2022 31 Ерсариев Алтынбек Манақұлы, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0000-0002-5261-5934 — 32 Тұрмахан Нұрдаулет Жарқынұлы, докторант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», КҒҚ — 0009-0009-1779-340X — 33 Манапова Алия Мерекеевна, т.ғ.к. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 58103961000 0000-0003-1091-0211 — 34 Шаяхметова Яна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты» — — — 35 Исмаилова Айсулу Абжаппаровна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», дизайнер 56145830200 0000-0002-8958-1846 — 36 Казизова Айша Сибатовна, магистр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», картограф 57210891128 0000-0002-5181-5416 КИД-3046-2024 37 Железнякова Вера ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», реставратор 57211909341 0000-0002-9335-7812 — 38 Вишнякова-Бизяева Елизавета ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — 0009-0008-1124-7400 — 39 Пирогова Юлия Александровна, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», суретші — — — 40 Доспенбетов Умиргали Ертаевич, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», суретші — — — 41 Егорова Татьяна Александровна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», филолог маман — — — 42 Воловенко Вадим Дмитриевич ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — — — 43 Сембаева Әсел Сулейманқызы, магістрант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», археолог маман — 0009-0007-1512-649X — 44 Таңғытова Дания Қайратқызы, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — 0009-0001-9675-2201 КБД-0350-2024 45 Нұрғали Несіпбай Бекболатұлы, магістрант ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — 0009-0007-9093-5342 — 46 Бейбіт Айнара Бейімбетқызы ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — — — 47 Әлібай Бауыржан Елтайұлы, бакалавр ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», археолог маман — 0000-0002-7302-7672 — 48 Мәлік Дарын Берікұлы ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», зертханашы — — — 49 Байтанаев Бауыржан Абишевич, т.ғ.д., академик ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», БҒҚ 57205562975 0000-0002-2013-0473 — 50 Мамиров Талгат Базарбаевич, т.ғ.к. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ 57210891128 0000-0003-2975-0115 AAB-6802-2020 51 Ержанова Альбина Ергешбаевна, PhD ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», ЖҒҚ, бөлім меңгерушісі 58190444400 0000-0002-2241-228X — 52 Ибраемова Мира Сембаевна ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», аудармашы — — — 53 Курманкулов Жолдасбек Курманкулович, т.ғ.к. ҚР ҒЖБМ ҒК «Марғұлан атындағы Археология институты», БҒҚ — 000-0003-0605-2429 —
- 6. Список публикаций
-
№ Авторы Название статьи Журнал / Издание Год DOI / Ссылка I. БАЗА SCOPUS — ОТЕЧЕСТВЕННЫЕ ИЗДАНИЯ (CiteScore 0,6: 55%) | Количество: 6
1 Байтанаев Б.А., Горячев А.А., Ергешбаев А.А., Егорова Т.А., Байтанаева А.Б., Шаяхметов А.Х. Археологические исследования памятников эпохи палеометалла хребта Каратау 2020–2022 гг. Қазақстан археологиясы. 2025. №1(27). С.185–213 2025 10.52967/akz2025.1.27.185.213 2 Тажекеев А.А., Курманиязов Ы.С., Чеха А.М., Рахимжанова С.Ж., Султанжанов Ж.К. Полевой дневник А.В. Виноградова как источник изучения памятников каменного века Северо-Восточного Приаралья (Казахстан) Қазақстан археологиясы. 2025. №1(27). С.67–87 2025 10.52967/akz2025.1.27.67.87 3 Тажекеев А.А., Жанузак Р.Ж., Султанжанов Ж.К., Алибай Б.Е., Онгарулы А. Возвращение к Жетыасару: новые палеоантропологические материалы Қазақстан археологиясы. 2025. №3(29). С.277–301 2025 10.52967/akz2025.3.29.277.301 4 Аққалиева А.Ш., Суюндикова М.К., Касенова А.Д., Утубаев Ж.Р. Шығыс Арал сақтарының текстиль өнері Қазақстан Археологиясы. 2025. №2(28). С.26–38 2025 10.52967/akz2025.2.28.26.38 5 Амиров Е.Ш., Буранбаев Р.Н., Камалдинов И.Р., Жанузак Р.Ж., Ахметов И.Д. Сохранение объектов историко-культурного наследия в зоне строительных проектов: опыт работ на погребальных памятниках Келесской степи Қазақстан Археологиясы. 2025. №2(28). С.250–271 2025 10.52967/akz2025.2.28.250.271 6 Акылбек С.Ш., Буранбаев Р.Н. Крепостные стены шахристана Отрара (XIII–XVIII вв.): по материалам раскопок 2020 г. Қазақстан Археологиясы. 2025. №3(29). С.135–153 2025 DOI: 10.52967/akz2025.3.29.135.153 II. БАЗА SCOPUS — ЗАРУБЕЖНЫЕ ИЗДАНИЯ (CiteScore 0,7: 77%) | Количество: 3
7 Болелов С., Утубаев Ж. Низовья Сырдарьи в системе трансконтинентальных торговых путей и культурных связей (вторая половина I тыс. до н.э.) Матер. по истории и арх. Причерноморья. 2025. №20. С.85–102 2025 DOI: 10.53737/2713-2021.2025.82.21.006 8 Акымбек Е.Ш., Шагирбаев М.С., Нургали Н.Б. Усадьба в структуре средневекового городища Каракемер: организация пространства и его использования Матер. по истории и арх. Причерноморья. 2025. №21. С.34–48 2025 DOI: 10.53737/2713-2021.2025.19.76.003 9 Smailov Zh., Kazmadiyarova In. Coins of the Turkic Khaganates from Taraz Settlement (Southern Kazakhstan) Матер. по истории и арх. Причерноморья. 2025. №21. С.77–87 2025 DOI: 10.53737/2713-2021.2025.72.81.005 III. СТАТЬИ В ПЕРЕЧНЕ ККСОН РК | Количество: 1
10 Утубаев Ж., Суюндикова М., Калиева Ж. Бұланды-2 ғибадатханасының керамикалық кешені: морфология және техника-технологиялық талдау Turkic Studies Journal. 2025. №1. С.71–90 2025 10.32523/2664-5157-2025-1-71-90 IV. СТАТЬИ В СБОРНИКАХ КОНФЕРЕНЦИЙ | Количество: 4
11 Байтанаев Б.А., Горячев А.А., Егорова Т.А., Байтанаева А.Б. К вопросу об истории изучения памятников эпохи палеометалла Сырдарья-Каратауского региона Марғұлан оқулары-2025. Алматы. 26–28 наурыз. С.26–38 2025 10.52967/3007-6528.2025.26.38 12 Горячев А.А., Егорова Т.А. Петроглифы комплекса Ордакул в горах Дауылбай Марғұлан оқулары-2025. Алматы. 26–28 наурыз. С.206–233 2025 10.52967/3007-6528.2025.206.233 13 Казмадиярова И.Т. История изучения монет Тараза (до XIII века) Ахинжановские чтения-2025. Түркістан. 9–11 сәуір. С.127–130 2025 — 14 Ақымбек Е.Ш., Нұрғали Н.Б. Ортағасырлық Әулиебастау қонысы XVII Оразбаев оқулары. Алматы. 23–30 бб. 2025 — V. МОНОГРАФИИ И КАТАЛОГИ | Количество: 4 15 Аржанцева И.А., Харке Г., Тажекеев А.А. Междисциплинарные исследования городища Джанкент (2011–2024 гг.) — Монография. 360 б. Матер. и исслед. по арх. Казахстана. Т.XXXII. Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — 16 Туякбаев М.К. Города и поселения Туркестанского оазиса (VI в. до н.э. — XIX в. н.э.) — Монография Матер. и исслед. по арх. Казахстана. Т.XXXIII. Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — 17 Жалпы ред.: Онгарулы А. «Тарихи Тараз. Художественное серебро эпохи Караханидов» — Каталог. Том IV Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — 18 Жалпы ред.: Онгарулы А. «Из собрания Туркестанского областного историко-краеведческого музея» — Каталог. Том VI Алматы: Марғұлан ат. Арх. институты 2025 — VI. АВТОРСКОЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО | Количество: 1
19 Ақымбек Ералы Шардарбекұлы Авторлық куәлік №63066. Ғылыми туынды: «Теріс-Аса алқаптарындағы қоныстық ескерткіштерді зерттеу» ҚР Ұлттық зияткерлік меншік институты 16.10.2025 — ИТОГО: Scopus (отечественные) — 6 | Scopus (зарубежные) — 3 | ККСОН — 1 | Конференция — 4 | Монография/Каталог — 4 | Авторское свидетельство — 1 || ВСЕГО: 19 публикаций
- 7. Патенты / Объекты интеллектуальной собственности
-
Авторское свидетельство №63066 (16 октября 2025 г.)
Автор: Акымбек Ералы Шардарбекович
Объект: Научное произведение Название: «Исследование поселенческих памятников в долинах Терис-Асы»
Дата создания: 15.10.2025
- 8. Информация для потенциальных пользователей
-
- Результаты исследования будут полезны следующим сторонам;
- Студенты и преподаватели исторических и археологических специальностей высших учебных заведений (для написания учебных пособий);
- Учёные и исследователи, изучающие национальную историю и культурное наследие Казахстана;
- Государственные учреждения, занимающиеся охраной и популяризацией культурного наследия;
- Сектор туризма: продвижение исторических мест региона Сырдарьи и Каратау;
- Международное научное сообщество: исследователи истории Центральной Азии.
-
.